پناهگاه حيات وحش «موته» در استان اصفهان بين N3355 الي N3320 عرض شمالي و E5045 الي E5010 طول شرقي واقع شده است. مساحت پناهگاه در حدود 200879 هكتار است.
پوشش گياهي: قيچ,‌ بادام وحشي,‌ كاروان كش, درمنه,‌ تنگرس و‌ انواع گون.
پستانداران : يوزپلنگ,‌ كل و بز, قوچ و ميش,‌ آهو,‌ ‌پلنگ و‌‌ گرگ.
در اين منطقه انواع پرندگان و جوندگان نيز وجود دارد.
بختگان
پناهگاه حيات وحش «بختگان» در استان فارس بين 15/53 الي 15/54 طول شرقي و 11/29 الي 51/29 عرض شمالي,‌ واقع شده است. مساحت آن در حدود 200404 هكتار است.
پوشش گياهي: انواع دياتومه ها و جلبكها انواع گياهان شورپسند گز و ‌ني و در مناطق خشكي ارس, ‌بنه,‌ تنگس, ‌قيچ, ‌بادام كوهي,‌ آويشن,‌ كاكوتي و باريجه.
پستانداران: كل و بز, قوچ و ميش, گربه وحشي,‌ گرگ, ‌پلنگ,‌‌ كفتار, ‌روباه,‌ شغال و در دشتها آهو.
پرندگان: فلامينگو, ‌پليكان, ‌انواع غازها,‌ مرغابيها,‌ حواصيلها, كشيمها, ‌درنا, لك لك,‌ كاكايي ها, پرستوهاي دريايي,‌ ماهي خوركها,‌ هوبره, ‌‌بلدرچين,‌ كبك, ‌چلچله, ‌داركوب پري شاهرخ و انواع گنجشك‎سانان, عقابها,‌ دال, ‌سنقرها,‌ بحري,‌ بالابان, ‌شاهين, ليل, ‌دليجه.

 

تـاريخچه

پس از تشكيل كانون شكار ايران در سال 1343، محدوده‌اي با وسعت 343940 هكتار شامل دشتها، ارتفاعات و مراتع، واقع در حوزه استحفاظي استانهاي اصفهان و مركزي به عنوان منطقه حفاظت شده موته انتخاب و در سال 1346 با تشكيل سازمان شكارباني و نظارت بر صيد، به تصويب شوراي عالي شكارباني و نظارت بر صيد آن زمان رسيد. در سالهاي پس از پيروزي انقلاب، سازمان حفاظت محيط زيست تغييراتي در حد و حدود منطقه داد و در تاريخ 21/6/61 با مساحت حدود 220000 هكتار به منطقه حفاظت شده تبديل گشت و سرانجام براساس مصوبه مورخ 7/12/69 شوراي عالي محيط زيست با همين وسعت به پناهگاه حيات وحش ارتقاي سطح يافت.

در هر پناهگاه حيات وحش، به منظور احياي وضعيت طبيعي اين مناطق 25 درصد از مساحت آن توسط سازمان حفاظت محيط زيست به عنوان محدوده امن تعيين و اعلام مي‌گردد. در اين محدوده‌ها ورود و چراي دام اهلي ممنوع است، ضمناً ورود اشخاص و ايجاد هرگونه تأسيسات بدون اخذ مجوز رسمي از سازمان حفاظت محيط زيست ممنوع خواهد بود. با توجه با توافقنامه‌ها و نقطه نظرات كارشناسي با رعايت مسائل اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي مناطقي را در محلهاي معروف به شور رباط ترك، شور آب باريك و سي كلفتي بدين منظور در نظر گرفته كه جمعاً در حدود 37000 هكتار از كل اراضي پناهگاه بوده و قابل توسعه و افزايش تا سطح حدود 44000 هكتار مي‌باشد.

توپوگرافي منطقه

محدوده پناهگاه حيات و حش موته از دو بخش دشتي و كوهستاني تشكيل شده كه بلندترين ارتفاع آن از سطح دريا در حدود 3000 متر و حداقل ارتفاع در اين منطقه 1900 متر مي‌باشد. ارتفاعات موته شامل دو رشته كوه است و فاصله بين اين دو رشته كوهها را دشتهاي جلگه‌اي و شوره‌زار تشكيل مي‌دهد.

خصوصيات آب و هوايي

اين منطقه در تقسيمات آب و هوايي از آب و هواي نيمه باراني و سرد تبعيت دارد. حداكثر بارندگي در سال 350 ميليمتر و بيشترين بارندگي در فصل زمستان و بهار مي‌باشد. درجه حرارت متوسط در دشتهاي اين منطقه 4/39 درجه سانتيگراد در تابستان و در سردترين ماههاي سال به 5/11 تا 5 درجه زير صفر مي‌رسد.

منابع آبي

بيش از 250 منبع آبي اعم از چاه قديمي، قنات و چشمه دائمي در موته وجود دارد كه بيش از 150واحد از اين منابع را چشمه‌ها تشكيل مي‌دهد از قبيل: چشمه سنجده، دستار، بيد، دربند، شور، آب باريك، چشمه‌نيا، قلعه‌سياه، ريز آب، جاجرمي، قيقوجه، گزرتو، گل‌بيدك، رزبيده، دمه، سيكلفتي، مرواريد و … . براي تأمين آب مورد نياز وحوش در مناطق امن اقدام به ساخت آبشخورهاي دست ساز در نقاط حساس اكولوژيك گرديده كه منابع آبي آن چشمه‌ها و چاههاي قديمي است، كه آب به وسيله لوله يا نصب تلمبه بادي به آنها هدايت مي‌شود.

حيات وحش جانوري

اين منطقه بهترين زيستگاه آهو در ايران است كه براي رشد، تكثير و جلوگيري از انقراض آهوها اختصاص يافته‌ است. شرايط مساعد زيستي براي اين گونه پستاندار در دشتها و شوره‌زارهاي منطقه توأم با حفاظت، ادامه زندگي را براي اين حيوان زيبا هموار ساخته و به عنوان گونه جانوري شاخص منطقه از آن ياد مي‌شود. وجود تپه ماهورها، تل‌ها و دشتهاي كوهستاني در موته امكان زندگي را براي گونه قوچ و ميش و صخره‌ها و ارتفاعات صعب العبور، زيستگاه خوبي را براي ادامه حيات كل و بز پديد آورده است.

انواع زيادي از گونه‌هاي پرندگان بومي و غير بومي نيز در اين منطقه وجود دارد از قبيل: كبك، تيهو، بلدرچين، هوبره و همچنين از خانواده‌هاي سار، كلاغ، سسك، دم جنبانك، عقاب، جغد، زنبورخوار، سهره و سارگپه نيز گونه‌هايي وجود دارد. در زمان مهاجرت، پرندگان مهاجر بسياري در اين منطقه خصوصاً اطراف رودخانه شور و گزستانها توقف نموده و در اين منطقه استراحت كوتاهي مي‌كنند.

از خزندگان و خانواده مارمولك‌ها مي‌توان خانواده‌هاي جكو، آگاما و لاسرتا را نام برد. از مارهاي سمي به مار جعفري، افعي، مار شاخ‌دار، از مارهاي نيمه سمي به تيرمار، افعي پلنگي، يله مار و از مارهاي غير سمي به تــوله مـار، مار قيطاني، مارگرگي و كورمار مي‌توان اشاره كرد.

پوشش گياهي

بر اساس اطلاعات موجود در منطقه موته تا كنون بيش از 300 گونه گياهي مرتعي كه ارزش علوفه‌اي، دارويي و صنعتي دارند شناسايي شده است. از نظر تيپ گياهي قسمت اعظم پناهگاه حيات وحش موته مخصوصاً صافيها، تپه ماهورها و مناطق جلگه‌اي را جامعه درمنه و گون تشكيل مي‌دهد كه در فضاي بين آنها گياهان شور پسند و همچنين گياهان خوش خوراك و ديگر نيز رويش دارند.

از درختان و درختچه‌هاي اين منطقه مي‌توان بادامك، بنه، تنگرس، قيچ، گز و انجير را نام‌برد و از بوته‌هاي شاخص مي‌توان به درمنه، جاز، انواع گون‌ها، فرفيون، كلاه ميرحسن و ريش بز اشاره كرد.

پوشش گياهي اين  منطقه از نوع ايران و توراني است كه با روش زهري جزء بخش ايران مركزي و با روش دكتر جوانشير جزو ايران و توران دشتي محسوب مي‌شود. مطالعه و شناسايي گونه هاي جمع آوري شده از منطقه منجر به شناسايي 478 گونه گياهي از منطقه شده است.
به طور كلي پوشش گياهي منطقه از نوع بوته زار بوده و از پوشش تك اشكوبي تشكيل مي‌گردد . گونه غالب آن درمنه است كه در دشتها Artemisia  sieberiy و در ارتفاعات A. aucherii مشاهده مي‌گردد.
گونه هاي شاخص گياهي
دشتها :Artemisia ,Anabasis
كوهپايه ها و ارتفاعات : Acantholimon
مسيل ها :Pteropyrum
صخره اي : Amygdalus
زيستگاههاي آسيب ديده : Carex,Noaea,Euphorbia,Scariola

مشكلات و تعارضهاي موجود

ـ وجود معادن در منطقه و تخريب‌هاي ناشي از فعاليت آنها.

ـ وجود جاده‌هاي اصلي بين شهري (جاده گلپايگان و جاده اصفهان ـ تهران) و جاده‌هاي روستايي در منطقه كه موجب تردد وسايل نقليه و اثرات منفي در آرامش وحوش مي‌شود.

ـ تعليف غير مجاز دامها و واگذاري قسمتي از عرصه‌هاي طبيعي منطقه و تبديل آن به اراضي كشاورزي از طريق هيئت واگذاري زمين و تحميل آنها به منطقه.

ـ شكار غير مجاز
وضعيت عمومي و اقتصادي
به دلیل گستردگی مساحت پناهگاه حیات وحش موته و مجاورت آن با جاده های اصلی اصفهان گلپایگان، دلیجان – اراک، اصفهان – تهران رونق اقتصادی فوق لعاده ای به خصوص در مرزهای جنوبی ، شرقی و شمالی مشاهده میشود. فعالیتهای عمده اقتصادی وابسته به صنایع کشاورزی، معادن سنگ و صنایع وابسته میباشد.
وجه تسميه  پناهگاه حيات وحش موته بدليل قرار گيري روستاي موته در مركز آن مي‌باشد. علاوه بر آن چندين روستا و شهر نيز در درون و حاشيه اين منطقه واقع شده‌اند كه عبارتند از:
الف _روستاهاي رباط ترك و هستيجان در شمال شرقي منطقه و در كنار بزرگراه اصفهان _ تهران
ب _ روستاي آتش كوه در شمال منطقه
ج_ روستاهاي گل چشمه و يكه چاه در شمال غربي منطقه
د_ روستاهاي لايبيد، حسن رباط و لوشاب در مرز جنوبي منطقه
هـ _ شهر نيم ور در مرز شمالي منطقه
و_ شهر ورزنه در مرز غرب منطقه

 

تجهيزات وامكانات
– پاسگاه محيط باني وركان در شرق منطقه
– پاسگاه محيط باني آب باريك در مركز منطقه
– پاسگاه محيط باني گلچشمه
– 4 دستگاه خودرو كمك دار
– 7 دستگاه موتور سيكلت

تحقيقات

درحال حاضر مطالعات طرح جامع پناهگاه حيات وحش موته در حال انجام است كه نتايج آن به زودي در اختيار سازمان محيط زيست قرار خواهد گرفت.